Slim maar behoudend. Als je nu iets over Nederland moet zeggen, dan is het misschien dat wel. De nummer één op het gebied van geavanceerde technologie, elf universiteiten in de wereld top 200, goede prijs-kwaliteitverhouding van ons hoger onderwijs, efficiënte arbeidsmarkt en dito universiteiten, we spreken onze talen, zijn goed opgeleid. Kortom: we hebben het meest geavanceerde voetbalstadion ter wereld, onze voetbalscholen zijn top, de clubs werken efficiënt, gadgets, snufjes overal. Maar, we spelen maar niet vernieuwend genoeg samen en zijn dus nog steeds geen wereldkampioen.

Opvallend is het wel. We verzinnen en maken de prachtigste dingen, maar anderen doen er wat mee. Want stel je voor dat het mis gaat bij ons? Slim, maar behoudend dus. In de bankensector kan dat ons gaan redden. Je ziet wat er gebeurt als je een branchegenoot die veel groter is voor teveel geld overneemt. Doe maar gewoon. Blijkbaar is het voor ons Nederlanders van groot belang dat we ons flink indekken, voordat we gaan bewegen. Als we de bankencrisis goed doorkomen, dan kan daarin wel eens ons voordeel gaan schuilen: bewegen vanuit zekerheid. Eerst de dijken omhoog en dan pas weer uitvaren.

Macro-economisch gezien hebben wij juist van alles gedaan om uit te kunnen varen, maar we varen wel steeds dezelfde kant op. Alles wijst op sociale innovatie als dé manier om onze vloot echt te verzilveren. Maar ben je er dan met het invoeren van bijvoorbeeld Persoonlijke Ontwikkelings Plannen (POP) in sectoren waar dat nog geen gemeengoed is? Nee, natuurlijk niet. Dat is uiteindelijk leuk om subsidies te kunnen verdelen; dan ben je er als overheid vanaf. ‘Kijk, we hebben ons geld goed uitgegeven.’ Ik ben benieuwd hoeveel sectoren er wel niet zijn die al jaren POP’s hebben in hun personeelsbeleid, maar waar in de praktijk bitter weinig tussen leidinggevende en medewerker gebeurt om dat echt zinvol in te vullen en te monitoren.

Weet je wat het punt is? Je hebt gewoon een verslag van zo’n gesprek nodig om een extra periodiek in je salaris te kunnen krijgen. Met andere woorden, een sociaal innovatief arbeidsinstrument wordt in de dagelijkse arbeidspraktijk maar al te vaak aangewend als invulformuliertje voor een uitkering. ‘Gewoon even invullen, dan zijn we er allebei weer voor een jaar vanaf.’ De echte sociale innovatie zit hem toch in andere manieren van samenwerken en organiseren.

Wat Nederland echter wel degelijk voor heeft op andere landen – zei ooit een prof van het Massachusetts Institute of Technology tegen ons – is een natuurlijke neiging om te netwerken en in netwerken innovatief samen te werken. Zo kregen we die dijken samen ook hoog. We gaan dus helemaal niet praten over vernieuwing van de arbeidsorganisatie (dat is te bedreigend voor managers), we gaan nog intensiever in netwerken samenwerken (klinkt niet bedreigend). En voor je het weet, ontstaat er toch een nieuw soort organisatie die wel degelijk innovatief is. Ga tegen een Nederlands bedrijf, overheid of schoolbestuur nooit lopen roepen dat ze te ouderwets georganiseerd zijn. Dat kweekt alleen maar weerstand. Duik onder de radar door, ga met rugdekking nieuwe samenwerkingsverbanden aan en over een paar jaar staat er iets nieuws dat er nog niet was. Slim, maar behoudend? Geen probleem. Doe alsof je behoudend bent en wees daarin slim. Zo zijn onze manieren.